2026 YILI BESİLİK GENÇ ERKEK SIĞIR TEMİNİ
HAKKINDA DEĞERLENDİRME RAPORU
Ülkemizin Kars, Ardahan ve Erzurum gibi illerinde yayla dönüşü elden çıkarılacak hayvanların pazara yığıldığı ve Eylül-Ekim ayları boyunca süren, geleneksel olarak "Hayvan Dökümü" veya "Güz Dökümü" olarak adlandırılan sezonun öncelikle sektörümüz için bereketli geçmesini temenni ediyoruz. Özellikle bu bölgelerde olmak üzere hayvan pazarlarımız yakından takip edilmektedir. Bu yazımızda saha çalışmalarımıza dayanan gözlemlerimizi ve besilik materyal temini konusundaki değerlendirmelerimizi sizlerle paylaşmaya çalışacağız.
Saha çalışmalarımızda yurt içi besilik canlı hayvan fiyatlarının maliyet gerçekliğinden kopuk biçimde yükseldiği, canlı hayvan birim fiyatlarının karkas fiyatlarına tehlikeli ölçüde yaklaştığı gözlenmiştir. Bu tablo ilk bakışta üreticinin lehineymiş gibi görünse de sektörün tamamı açısından sürdürülebilir değildir. Zira karkas maliyetini belirleyen unsur yalnızca belirli bir bölgeden temin edilen materyal değildir; besi işletmelerimiz Türkiye'nin her bölgesinden ve büyük işletmelerden de hayvan temin etmektedir. Ülke genelinde oluşan ortalama karkas maliyeti, sezonluk yığılma dönemlerinde oluşan yüksek besilik fiyatlarının altında kalmaktadır.
Dolayısıyla bugün yüksek fiyatla ahırını dolduran besicimiz, kesim gününde oluşacak karkas fiyatı karşısında zarar riskiyle karşı karşıya kalacaktır. Besicilerimizin maliyet hesaplarını çok dikkatli yapmaları, maliyetin çok uzağındaki fiyatlardan materyal bağlamaktan kaçınmaları, hem kendi işletmelerinin sürdürülebilirliği hem de genel fiyat istikrarı açısından hayati önemdedir.
2018 ve 2019 yıllarında yaşananlar bu açıdan öğreticidir. O dönemde besi materyalinin maliyet gerçekliğinden kopuk fiyatlarla bağlanması, ardından karkas fiyatlarının bu maliyeti karşılayamaması, üreticimizin birkaç yıl süren zarar döngüsüne girmesine yol açmıştır. Bugün alınacak isabetli kararlar, o tecrübenin tekrarlanmamasını sağlayacaktır. Kontrolsüz ve plansız bir arz yönetimi yerine, Sayın Tarım ve Orman Bakanımız İbrahim YUMAKLI tarafından açıklanan 2024-2028 Hayvancılık Yol Haritası kapsamında ithalatın yıllık kotalarla disipline edilmesi ve ESK eliyle yürütülmesi, tam da bu salınımları önleyen dengeleyici mekanizmadır.
Bu çerçevede, Et ve Süt Kurumunun Ekim ayı içerisinde 2027 yılı besilik materyal başvurularını alacak olması sektörümüz açısından son derece memnuniyet vericidir. Kurum, yurt içi arzın karşılayamadığı besilik erkek materyal açığını kota disiplini içinde, büyük ve küçük işletmeleri gözeterek karşılamakta, böylece piyasadaki maliyet baskısını dengelemektedir. Ayrıca etçi damızlık sığır ithalatı etçi anaç varlığımızın güçlenmesine destek olmakta, sütçü sığırların etçi ırk erkek cinsiyetli sperma ile tohumlanması uygulaması da orta vadede yerli besi materyali arzını artıracaktır.
Bununla birlikte, sahadan alınan doğrudan veriler ve sektörel dinamikler, besilik sığır temininde planlanan hedeflere ulaşabilmek için bazı tamamlayıcı tedbirlerin ivedilikle alınmasını gerekli kılmaktadır. Bu kapsamda;
1- Sözleşmeli Etçi Melezleme Modeli ve Tohum Desteği: Sütçü ırklara cinsiyeti belirlenmiş etçi sperma uygulanması vizyonunun sahadaki etkinliğini artırmak üzere, bu uygulamanın sözleşmeli buzağı üretim modeli ve alım garantisiyle desteklenmesi; kullanılacak cinsiyeti ayrıştırılmış etçi spermaların Bakanlığımızca bedelsiz veya yüksek oranda sübvanse edilerek il ve ilçe müdürlükleri aracılığıyla sahaya yayılması, üretici alışkanlıklarının hızla dönüştürülmesinde belirleyici olacaktır.
2- Doğu Anadolu Damızlık Koruma Tedbirleri: Doğu Anadolu'da anaç/damızlık sığır varlığında yaşanan erozyonun önüne geçilebilmesi için, bölgenin sosyal ve ekonomik gereklilikleri doğru bir şekilde tespit edilerek bölgeye uygun projelerin uygulamaya konulması çok daha etkili olacaktır.
3- Müdahale ve Yem Desteği Entegrasyonu: TMO'nun hububattaki güçlü stok imkânlarının, yaklaşan kış öncesinde her yıl olduğu gibi önümüzdeki yıllarda da besicimize ve yayla dönüşü ahır dolduracak işletmelerimize uygun vadeli yemlik arpa tahsisiyle sahaya yansıtılması, maliyet kaynaklı fiyat köpüğünü dindirecektir.
Bakanlığımızın yerli üretimi önceleyen kararlılığını ve Et ve Süt Kurumumuzun arz dengesini gözeten uygulamalarını destekliyor; besicilerimizin maliyet disiplinine azami özen göstermesi ve yukarıda belirtilen yapısal tamamlayıcı tedbirlerin devreye alınması halinde, hem üreticimizin kazancının korunacağına hem de besilik sığır ithalatına olan ihtiyacın orta vadede kalıcı olarak azalacağına inanıyoruz.
Ahmet HACIİNCE
Ulusal Kırmızı Et Konseyi
Yönetim Kurulu Başkanı